Προγραμματίζει τα στάδια ελέγχου (ορισμός στόχου, μεθοδολογίας, διαδικασιών ελέγχου, των απαιτουμένων αποδεικτικών στοιχείων, κ.λ.π).

Συλλέγει και αξιολογεί τα διαθέσιμα και συλλεχθέντα στοιχεία ως προς την εγκυρότητα και τη νομιμότητα τους, με παράλληλο έλεγχο της αποτελεσματικής χρησιμοποίησης των οικονομικών και ανθρώπινων πόρων.

Επιθεωρεί τους χώρους εργασίας όλο το 24ωρο και ελέγχει για την τήρηση διατάξεων της κείμενης εργατικής νομοθεσίας. Ιδίως, των διατάξεων της εργατικής νομοθεσίας σχετικά με τους όρους και τα χρονικά όρια εργασίας, την αμοιβή ή άλλες παροχές, τους ειδικούς όρους εργασίας των ευπαθών ομάδων την πρόληψη, την αντιμετώπιση και την καταπολέμηση των μορφών συμπεριφοράς βίας και παρενόχλησης, καθώς και ειδικών κατηγοριών εργαζομένων, των όρων κάθε είδους συλλογικών συμβάσεων εργασίας και των κανονισμών εργασίας, των διατάξεων των σχετικών με την αδήλωτη εργασία και την παράνομη απασχόληση και των διατάξεων της νομοθεσίας για την προώθηση και εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης των εργαζομένων στο χώρο εργασίας σε συνεργασία με το Συνήγορο του Πολίτη, των διατάξεων σχετικά με τη νομιμότητα της απασχόλησης των εργαζομένων υπηκόων τρίτων χωρών, των διατάξεων της ασφαλιστικής νομοθεσίας της σχετικής με την ασφαλιστική κάλυψη των εργαζομένων. Επιβάλλει κυρώσεις στους παραβάτες διατάξεων της εργατικής νομοθεσίας. Εξετάζει κάθε καταγγελία και αίτημα που υποβάλλονται στις Υπηρεσίες για την ορθή εφαρμογή της εργατικής νομοθεσίας. Συνδράμει σε συμβουλευτικό επίπεδο εργαζομένων και εργοδοτών για τη διεξαγωγή συλλογικών διαπραγματεύσεων και η επίλυση συλλογικών και ατομικών διαφορών εργασίας. Παρέχει σχετικές υποδείξεις και πληροφορίες προς τους εργοδότες και τους εργαζόμενους που αφορούν στην τήρηση των κείμενων διατάξεων της εργατικής νομοθεσίας. Υποβάλλει στατιστικά στοιχεία για τις δραστηριότητες του τμήματος στο Τμήμα Συντονισμού της αρμόδιας Περιφερειακής Διεύθυνσης Εργασιακών Σχέσεων. Παρεμβαίνει συμφιλιωτικά σε εργοδότες-εργαζόμενους για την αποτροπή ή επίλυση ατομικών ή συλλογικών εργατικών διαφορών. Εκπροσωπεί την υπηρεσία με εξουσιοδότηση προϊσταμένου κατά την εκδίκαση σε πρώτο βαθμό των προσφυγών κατά των πράξεων επιβολής προστίμων της Υπηρεσίας. Ασκεί κάθε άλλης αρμοδιότητα συναφούς με το αντικείμενο και την αποστολή του Τμήματος (άρθρο 2 του ν. 3996/2011, άρθρο 103 του ν. 4808/2021 και σε κάθε άλλη διάταξη της κείμενης νομοθεσίας).