Προγραμματίζει τα στάδια ελέγχου (ορισμός στόχου, μεθοδολογίας, διαδικασιών ελέγχου, των απαιτουμένων αποδεικτικών στοιχείων, κ.λ.π).

Συλλέγει και αξιολογεί τα διαθέσιμα και συλλεχθέντα στοιχεία ως προς την εγκυρότητα και τη νομιμότητα τους, με παράλληλο έλεγχο της αποτελεσματικής χρησιμοποίησης των οικονομικών και ανθρώπινων πόρων.

Επιθεωρεί τους χώρους εργασίας όλο το 24ωρο, ελέγχει για την τήρηση των διατάξεων της κείμενης εργατικής νομοθεσίας σχετικά με την ασφάλεια και την υγεία στην εργασία την πρόληψη, την αντιμετώπιση και την καταπολέμηση των μορφών συμπεριφοράς βίας και παρενόχλησης και επιβάλλει στους παραβάτες των προβλεπόμενων κυρώσεων. Παρέχει υποδείξεις και πληροφορίες προς τους εργοδότες, εργαζομένους, εμπλεκόμενα πρόσωπα και οργανισμούς για τη λήψη μέτρων βελτίωσης των συνθηκών εργασίας, την πρόληψη των κινδύνων και την προστασία και προαγωγή της Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία. Ερευνά τα αιτία και τις συνθηκες των σοβαρών και θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων και ασθενειών που σχετίζονται με την εργασία και συντάσσει σχετικές εκθέσεις έρευνας με σκοπό την αποφυγή επανάληψής τους. Εξετάζει κάθε καταγγελία και αιτήμα που υποβάλλεται στις Υπηρεσίες για την ορθή εφαρμογή της εργατικής νομοθεσίας για την Ασφάλεια και Υγεία στην Εργασία. Συμμετέχει σε προβλεπόμενες μικτές επιτροπές και κλιμάκια ελέγχου με συναρμόδιες υπηρεσίες και φορείς. Εκτελεί δειγματοληψία και μετρήσεις φυσικών, χημικών και βιολογικών παραγόντων στους χώρους εργασίας. Υποβάλλει στατιστικά στοιχεία για τις δραστηριότητες του τμήματος στο Τμήμα Συντονισμού της αρμόδιας Περιφερειακής Διεύθυνσης Επιθεώρησης Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία. Απαντά σε ερωτήματα και παρέχει πληροφόρηση και συμβουλές που αφορούν στην ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων. Εκπροσωπεί και εισηγείται στη Νομαρχιακή Επιτροπή Υγείας και Ασφάλειας των Εργαζομένων (ΝΕΥΑΕ) για θέματα αρμοδιότητας του τμήματος και η συμμετοχή στις αρμοδιότητες της ΝΕΥΑΕ. Ενημερώνει άμεσα τις αρμοδίες Επιθεωρήσεις Εργασιακών Σχέσεων για θέματα που αφορούν στις αρμοδιότητές τους. Εκπροσωπεί την υπηρεσία με εξουσιοδότηση προισταμένου κατά την εκδίκαση σε πρώτο βαθμό των προσφυγών κατά των πράξεων επιβολής προστίμων της Υπηρεσίας. Ασκεί κάθε άλλης αρμοδιότητα συναφούς με το αντικείμενο και την αποστολή του Τμήματος (άρθρο 2 του ν. 3996/2011, άρθρο 103 του ν. 4808/2021 και σε κάθε άλλη διάταξη της κείμενης νομοθεσίας).