Πραγματοποιεί αρχαιολογική έρευνα πεδίου και επεξεργάζεται και δημοσιεύει σχετικές επιστημονικές αναφορές και εργασίες
Καταγράφει, τεκμηριώνει και μελετά τα κινητά και ακίνητα μνημεία της επικράτειας και τηρεί τα σχετικά αρχεία
Προγραμματίζει και εκτελεί αρχαιολογικές μελέτες και έργα δι αυτεπιστασίας για την προστασία, συντήρηση, αναστήλωση, ευπρεπισμό, διαμόρφωση και ανάδειξη των αρχαιολογικών χώρων και μνημείων, καθώς και για τη μόνιμη ή προσωρινή έκθεση στα μουσεία των κινητών μνημείων
Μεριμνά για τη διατήρηση, την αποτροπή της καταστροφής, της αλλοίωσης και γενικά κάθε άμεσης και έμμεσης βλάβης στην αρχαιολογική κληρονομιά, καθώς και την προστασία του περιβάλλοντος των αρχαιολογικών χώρων και μνημείων και εν γένει του πολιτιστικού τοπίου της χώρας
Μεριμνά για την ίδρυση και λειτουργία των Δημοσίων αρχαιολογικών μουσείων και συμβάλλει στην ανανέωση και εναρμόνισή τους με τα σύγχρονα πορίσματα της μουσειολογίας, ενώ παράλληλα εποπτεύει επιστημονικά τη λειτουργία των Μη Δημοσίων και των Εκκλησιαστικών Μουσείων
Συμβάλλει στην αποτροπή της παράνομης ανασκαφής και διακίνησης αρχαιοτήτων
Διευκολύνει την πρόσβαση των πολιτών στην αρχαιολογική κληρονομιά και προωθεί δράσεις για την ανάδειξη και την ένταξή της στη σύγχρονη ζωή συνεισφέροντας στην παιδεία, την αισθητική αγωγή και την ευαισθητοποίηση τους
Συμμετέχει στη διαμόρφωση των αναπτυξιακών πολιτικών της χώρας σε ό,τι αφορά στην εφαρμογή της προστασίας της αρχαιολογικής κληρονομιάς και παρέχει τις απαραίτητες αδειοδοτήσεις.
Επιλαμβάνεται, στα όρια της ειδικότητάς του των λοιπών προβλεπόμενων αρμοδιοτήτων του τμήματος από τον ΟΕΥ για τις οποίες δεν υπάρχει κάλυψη θέσης.